Warning: include(/srv/ihsaneliacik.com/wp-content/advanced-cache.php): failed to open stream: No such file or directory in /srv/ihsaneliacik.com/wp-settings.php on line 84

Warning: include(): Failed opening '/srv/ihsaneliacik.com/wp-content/advanced-cache.php' for inclusion (include_path='.:/usr/share/php') in /srv/ihsaneliacik.com/wp-settings.php on line 84
Cumhuriyet’i İlk Kim Savundu? – R. İhsan Eliaçık
Eki 28, 2012
1012 Görüntüleme
2 1

Cumhuriyet’i İlk Kim Savundu?

Sanıldığının aksine, Türkiye’de cumhuriyet düşüncesi, ilk kez 1923’lerde ortaya çıkmış ve savunulmuş değildir.
Son dönem cumhuriyet yanlısı Osmanlı İslamcılarının, İslam alemi genelinde uyanmaya başlayan ve başını Cemaleddin Efgani gibilerin çektiği dalga sayesinde kıpırdanmaya başladıklarını görüyoruz. Esas itibariyle cumhuriyet düşüncesi gücünü bu yankılanmalardan almaktadır…
Örneğin 1896’lı yıllarda muhalif Osmanlı ilmiye mensubu alimlerince çıkarılan Kanun-i Esasi gazetesinde yayınlanan risalelerde meşrutiyet talebinden öte “cumhuriyet” kelimesinin bizzat telaffuz edildiğini görüyoruz:
Ey ehl-i İslam! İşte dini kitaplarımızın en muteberlerinden alıntılarla imamet, hilafet, ulu’l-emre itaat ve usul-u meşveretin ne demek olduğunu bu risalede size beyan ettim. Şu halde aklınızı başınıza alıp birleşiniz! Ulema tarafından açıklanan şartlara haiz bir zat arayınız! Eğer bulabilirseniz onu halife yapınız. Bulamazsanız Hz. Ömer’in yaptığı gibi şura-yı millet ve cumhuriyetteşkil ediniz!… Ey millet! Şeriat namına tekrar ederim ki aklınızı başına alınız! Böyle Allah ve resulünün kötülediği bir takım zorba hükümdarlara ve zalimler güruhuna boyun eğmekten ve itaatten vazgeçiniz! Zira sizin onlara gösterdiğiniz itaat ve boyun eğme ne İslam’a ne de insanlığa uyan şeyler değildir. Dünya ve ahiret saadetiniz için Şeriat-i Ahmediye size iki yol gösteriyor; Birisi, hakiki halifeye tabi olmak, diğeri işlerin görülmesi için tesis-i cumhuriyet! Halbuki sizler bunların hiçbirisini yapmıyorsunuz. Evlat ve mallarınızı zalim bir hükümete teslime devam ediyorsunuz…” (Hilafet Risaleleri, haz. İsmail Kara, c. 2, s. 78-80, Klasik, ist. 2002).
Kanun-ı Esasi gazetesinde 1896’lı yıllarda Hoca Muhyiddin Efendi tarafından, kanuni takibattan kurtulmak için “Ulum-u Zahire ve Batınada Yed-i Tula sahibi” müstear ismiyle kaleme alınan bu risalede söz medrese talebelerine getiriliyor ve aynı fikirler onlara da telkin ediliyor:
Ey medrese talebeleri! Siz de artık dalkavukluğu bırakınız! Vaaz kürsülerine çıkıp “Allah’a itaat edin, resulüne itaat edin ve sizden olan ulu’l-emre itaat edin” ayetini okuyarak ahaliyi zalimlere itaate çağırmaktan vazgeçiniz! Böyle bir hatayı yapmaktan Allah ve resulünden haya ediniz! Dininizi dünyanıza değişmeyiniz! (a.g.e. shf. 82) Elbette bilmiş ve anlamışsınızdır. Öyleyse bu zalim heriflere kavuk sallamaktan ve keyfi idarelerine hizmet etmekten vazgeçiniz ve milleti ya hakiki bir halifeye tabi olmaya veya tesis-i cumhuriyete ve usul-i meşverete şevk ve özendiriniz! Çünkü bu yoldaki teşviklerinizin şeriata uygun olduğunda şüphe yoktur. Zira şu risalemizde anlattıklarımızdan kesin olarak anlaşılmıştır ki İslamiyet adeta bir cumhuriyetdemek olup Hazreti Resul-Ekrem (s.a.v) ve gerek hulefa-i raşidin efendilerimiz kendi kendilerine hiçbir iş görmezler cümlesi cumhuriyet şeklinde birer idare teşkil ederek kendilerini o cumhuriyet idaresinin reisi mesabesinde bulundururlardı. (a.g.e. shf. 82-83) Bundan dolayı eğer siz milleti bir cumhuriyet teşkiline özendirirseniz Resul-i Ekrem ve halifelerinin mesleklerine halkı teşvik etmiş olursunuz  ve bu teşvikten dolayı Allah katında sevap kazanırsınız. Eğer bunu yapmazsanız, bari milleti bir Meclis-i Mebusan teşkiline teşvik ediniz. Çünkü bu da şeriata aykırı bir iş değildir. Zira Meclis-i Mebusan demek, ümmetin faydasına olanı görüp gözetmek için kurulmuş bir cemiyet demek olup icrasına dinen memur olduğumuz müşavere-i ümmet ve şura-yı milletin diğer bir ismidir. ( a.g.e. shf. 83) Demek oluyor ki bizim dahi yapmak istediğimiz Meclis-i Mebusan, bundan bin üç yüz sene evvel Medine’de Hz. Ömer tarafından uygulanmış bir şeydir ki; “Ashabım yıldızlara benzer, hangisine uyarsanız hidayete ererseniz” hadisi gereğince hidayet rehberimiz ve şeriat kaynağımızdır.” (a.g.e. shf. 83).
1897 tarihli “İstinsaf Risalesi”nde Mehmed Akif’in rüşdiyeden hocası Hoca Kadri Efendi (öl.1918) benzer şekilde Osmanlı ülkesinde ilga-yı saltanat ve usul-i meşveret talebinde bulunuyor. Mehmed Akif’le aynı kaderi paylaşarak Mısır’a giden ve daha sonra Fransa’da vefat eden Hoca Kadri Efendi yazdıklarından anlaşıldığı kadarıyla görüşlerini İslam tarihinin derinliklerinden çıkarıyor.
Kendisini Müslüman ve Osmanlı olarak tanımlayan Hoca Kadri Efendi hissesine düşen dini vazifeleri ifa etmek üzere böylesi bir risale kaleme aldığını beyanla başlıyor. ( a.g.e. shf.  91) Hoca Kadri Efendi’ye göre her mümin Osmanlı Devleti’nin payidar olmasını ister. Her sadık Osmanlı, kötü idarenin tedavi edilmesini ister. Bu nedenle Avrupalıların müdahalesine mahal bırakmadan, Osmanlının kendi işlerini kendisi yoluna koyarak, devletin bekası ile milletin yükselişini sağlam esaslara bağlaması gerekmektedir. (a.g.e. shf. 91)
Hoca Kadri’ye göre İslami hükümet aslında şûradır. Asr-ı saadette hükümet reisi seçimle tayin olunuyordu. Muaviye ile resmen başlayan sultanlık (velayet-i ahd) olmasaydı kıyamete kadar belki de meşveret sistemi yürürlükte olacaktı. Muaviye’den bu yana veliahd tayini meşveretin yerini almıştır. Osmanlı’da da aynı adet cari olagelmiştir. (a.g.e. shf. 130) Hoca Kadri’ye göre başa geçme her ne suretle olursa olsun hükümdar ümmetin ileri gelenleri ile istişareye mecburdur. Nübüvvet nuru ile eşyanın hakikatlerine muttali olan peygamberimiz bile ashabıyla meşverete memur olduktan sonra sıradan insanlardan farkı olmayan padişah naklen ve aklen meşverete mecbur, keyfi hareketlerinden de mesuldür. …( a.g.e. shf. 131)
Tarihlere baktığımızda, Osmanlı dini çevrelerinde bu görüşler savunulurken Mustafa Kemal Selanik’te henüz 15 yaşında bir ortaokul öğrenicisiydi.
Görüldüğü gibi 1923’den yıllar önce “cumhuriyet”, hem de kimi medrese hocaları tarafından savunulmuştur. Bu görüşlerin batıda eğitim görmüş kimi İslamcı aydınlar tarafından değil; bizzat medrese çevrelerinden çıkmış olması önemlidir. Ancak ne varki bu çizgi Türkiye’de her iki tarafça da (laik ve dini kesimler) bilinmez. Unutulmuş hatta unutturulmuş olduğu bile söylenebilir.
Demek ki Türkiye’de bir kesimin kendini cumhuriyetin sahibi, diğerinin de saltanat yanlısı gibi algılaması manasızdır. Biri cumhuriyeti ilan etmişse diğeri onun İstiklal Marşı’nı yazmıştır. Biri bedeni diğeri ruhu olmuştur. Cumhuriyet kesinlikle “ortak irade” ile kurulmuştur. Bu ortak iradede milletin tüm kesimlerinin (askerler, hocalar, Kürtler, İslamcılar vb.)katkısı vardır. “1921 ruhu” ve “İlk meclis” bunun en güzel örneği değil miydi?
Gelin bu ortak iradeyi yeniden tesis edelim.
Etiketler:
Kategori:
Makale

Cumhuriyet’i İlk Kim Savundu? Gönderisine Gelen Yorumlar

  • Anonymous

    Başlığınız olmamış hocam.<br />Cumhuriyet Roma imparatorluğundan beri bilinen bir idare biçimiydi.Ancak Cumhuriyet fikrinin en etkili olduğu zaman Fransız devriminden sonra olmuştur.Atatürk te Fransız devriminden etkilenmiştir.<br /> İslamiyette idarecileri yada önemli kararları alırken şuraya danışılması Kur&#39;anda emredilmiştir, dolayısıyla sağlıklı her müslümanın en iyi Cumhuriyet

  • Anonymous

    Şu halde Mustafa Kemal ne ulu bir önderdir ki gönlü hür Osmanlı dini çevrelerince de doğru yol olarak gösterilen Cumhuriyet&#39;i hayata geçirme şerefine muvaffak olmuştur. Mustafa Kemal&#39;in devrimlerinden çoğu zaten Osmanlı&#39;nın son dönemlerinde tartışılan konuşulan şeylerdir; ancak bunları derli toplu bir eleken geçirip hayata geçirmek Atatürk&#39;e nasip olmuştur, bu kuvvet kendisinde

  • Anonymous

    Ortak iradeyi doğuran, biraz da , dinamizm ve kollektivist oluşuma iptida eden, cendere misali sınıfsız ama, toplum ve halk aidiyeti duyarlık taşıyan tavır.<br /><br />Bunun için okumada fayda olabilecek eserlerin belki de en romaneski ve özümseteni<br /><br />İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı<br />Yazar:İlber Ortaylı<br />kitabıdır.<br /><br />(Mesela, Ahunzade Efendi&#39;nin Latin Alfabesi&#39;ni

  • Özgür insanlar, onurlu insanlar bir araya gelip hayırda yarışacaklardır.

  • Anonymous

    SAYIN HOCAM BENCE CUMHURİYET,MEŞVERET VEYA ŞU&#39;RA KAVRAMI İSLAMIN İLK ORTAYA ÇIKIŞINDAN İTİBAREN VAR OLAN KAVRAMLAR. HATTA EFENDİMİZİN ISRARLA KENDİSİNE BİR HALEF TAYİN ETMEMESİ BİLE BU KAVRAMLARA VERDİĞİ ÖNEMDEN KAYNAKLANMAKATADIR BENCE. ANCAK SİZİN DE &quot;ADALET DEVLETİ&quot; KİTABINIZDA ADINI KOYDUĞUNUZ GİBİ SÜNNİ SALTANAT İDEOLOJİSİ MAALESEF DEVLETİ VE İKTİDAR SAHİPLERİNİ

  • kervan

    Evet nihayet islamcılar olarak cumhuriyeti de tekelimize aldıkmı yani,çok şükür.Bence karıştırmayalım,Bir batı cumhuriyetçiliği var ki temeli fransız devrimi ve milliyetçilik akımıyla oluşan birde hocamızın sözünü ettiği doğu cumhuriytçiliği ki osmanlıda ki babadan oğla geçen padişahlığa karşı islamın yapısınada uygun olan halkların seçtiği liyaketli bir idarenin yönetim.Biri dıştan taklid,

  • Elbette cumhuriyet roma döneminde ortaya atıldı ama Recep İhsan Eliaçık, bunu ülkemizde ilk bahsedilen haliyle ortaya koymuş dünya tarihinde ilk defa değil.

  • Mükemmel bir yazı elinize sağlık

  • Cumhuririyeti Romada Tiberyus kurdu 500 yıl yaşadı.İslamdan önce meşeret şura roma senetosunda Tiberyusla başladı.Bizdeki problem cumhuriyet halka inemedi.Feodaliteyı tasfiye edemedi.Dinimize soğuk bakıldı.Şimdi ülke ılımlı islam cumhuriyetine dönüşmekte.Müslüman bir ülkede başörtüsü kamuda olmaz demek akıl tutulmasıdır.Yolsuzlukda coropsıyonda dunyada ılk ondayız buna bakalım<br />